Baszta – budowla obronna, stanowiąca element starożytnego i średniowiecznego muru obronnego w postaci wysunięcia jego fragmentu przed lico i wzniesienia ponad jego poziom. Baszta zawsze jest otwarta od strony wewnętrznej obwodu obronnego, co odróżnia ją od wieży – budowli ze wszystkich stron zamkniętej.
Nazywanie każdej średniowiecznej wieży w obwodzie murów (a nawet stojącej osobno) jest powszechnym błędem, utrwalonym w nadawanych często wieżom nazw własnych.
Baszty były budowane na planie koła, prostokąta lub wieloboku. Stanowiły miejsce, skąd możliwa była obrona odcinków muru między nimi. Wznoszono je początkowo z drewna, a następnie z kamienia i cegły. Zazwyczaj były zwieńczone blankami z hurdycjami lub machikułami.
Wnętrze baszty podzielone było na kilka kondygnacji, połączonych ze sobą schodami lub drabinami. Na poszczególnych kondygnacjach umieszczano otwory strzelnicze. Najniższa, podziemna kondygnacja była zazwyczaj przeznaczona na więzienie.
Baszty jako element obronny straciły rolę po wynalezieniu broni palnej i zostały zastąpione bastejami i bastionami.
Najwyższymi basztami w Polsce są: mierząca 34 m Baszta Morze Czerwone w Stargardzie Szczecińskim i podobnej wysokości Baszta Jacek w Gdańsku.
Określenie baszta odnosi się także do:
- kolistych altan zamykających naroże żywopłotu lub szpaleru w XVII – XVIII-wiecznych ogrodach
- ściany bocznej doku pływającego.
edytuj Zobacz też
edytuj Bibliografia
- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9